پولیپ دهانه رحم؛ لکه‌بینی، تشخیص و برداشتن سرپایی

پولیپ دهانه رحم (Cervical Polyp) یکی از یافته‌های شایع در معاینات زنان است که اغلب زنان را نگران می‌کند. این ضایعات انگشت‌مانند و معمولاً خوش‌خیم از سطح دهانه رحم یا کانال آن منشأ می‌گیرند و می‌توانند باعث لکه‌بینی، خونریزی پس از نزدیکی یا ترشح غیرعادی شوند. خبر خوب آنکه برداشتن پولیپ در بیشتر موارد به‌صورت سرپایی، سریع و بدون درد انجام می‌شود. در این مقاله با تکیه بر منابع معتبر پزشکی، به زبان ساده به علائم، روش‌های تشخیص و روند برداشتن پولیپ دهانه رحم می‌پردازیم.

پولیپ‌های سرویکس توده‌های کوچک، نرم و انگشت‌مانندی هستند که از بافت پوششی دهانه رحم یا داخل کانال سرویکال رشد می‌کنند. اندازه آن‌ها معمولاً از چند میلی‌متر تا ۲-۳ سانتی‌متر متغیر است، هرچند گاهی بزرگتر هم دیده می‌شود. پولیپ‌ها اغلب منفرد هستند، اما چند پولیپ همزمان نیز ممکن است وجود داشته باشد. بیشتر پولیپ‌های دهانه رحم خوش‌خیم هستند، ولی درصد بسیار کمی (کمتر از ۱٪) می‌توانند حاوی سلول‌های غیرطبیعی یا سرطانی باشند، به‌ویژه در زنان یائسه. از همین رو هر پولیپی باید بررسی و معمولاً برداشته شود.

بسیاری از پولیپ‌ها هیچ علامتی ندارند و به‌طور اتفاقی در معاینه روتین زنان کشف می‌شوند. اما هنگامی که علامت‌دار باشند، شایع‌ترین شکایات عبارتند از:

• لکه‌بینی یا خونریزی بین قاعدگی‌ها: مقدار خون معمولاً کم و به‌صورت لکه‌بینی صورتی یا قهوه‌ای روشن است.
• خونریزی پس از نزدیکی (Postcoital bleeding): تماس با پولیپ حین رابطه جنسی می‌تواند باعث خونریزی خفیف شود.
• ترشحات غیرعادی واژن: ترشحات ممکن است آبکی، موکوسی یا چرکی شوند و گاه رگه‌های خونی دارند.
• خونریزی پس از یائسگی: در زنان یائسه، حتی مقدار کمی خونریزی باید جدی گرفته شود و پولیپ یکی از علل بررسی است.
• درد یا فشار لگنی (نادر): پولیپ‌های بسیار بزرگ ممکن است احساس ناراحتی مبهم ایجاد کنند.

دلیل دقیق پیدایش پولیپ‌ها کاملاً مشخص نیست، اما چند عامل در بروز آن‌ها نقش دارند:

پولیپ‌ها عمدتاً در زنان ۴۰ تا ۶۰ ساله و در کسانی که چندین بارداری داشته‌اند بیشتر دیده می‌شوند، اما در هر سنی پس از بلوغ امکان‌پذیر هستند.

• تغییرات هورمونی: افزایش سطح استروژن می‌تواند رشد بافت دهانه رحم را تحریک کند. به همین دلیل پولیپ‌ها در دوران باروری و نزدیک یائسگی شایع‌تر هستند.
• التهاب مزمن دهانه رحم (سرویسیت مزمن): عفونت‌های مکرر، تحریک ناشی از وسایل داخل رحمی (IUD) یا واکنش به عوامل خارجی.
• احتقان و پرخونی عروق: گرفتگی رگ‌های خونی کوچک در ناحیه دهانه رحم.
• عوامل ناشناخته: در بسیاری از زنان هیچ عامل خطر واضحی یافت نمی‌شود.

تشخیص معمولاً ساده و در مطب پزشک صورت می‌گیرد:

• معاینه لگنی با اسپکولوم: پزشک با استفاده از اسپکولوم (همان وسیله‌ای که برای پاپ‌اسمیر به کار می‌رود) دهانه رحم را مشاهده می‌کند. پولیپ به‌صورت برجستگی نرم، قرمز یا بنفش، گاه با ظاهری شبیه به زبان کوچک دیده می‌شود.
• کولپوسکوپی (در صورت نیاز): اگر پولیپ در عمق کانال باشد یا نیاز به بررسی دقیق‌تر وجود داشته باشد، پزشک با دستگاه بزرگ‌نمایی کولپوسکوپ ناحیه را بررسی می‌کند.
• سونوگرافی ترانس‌واژینال: گاهی برای بررسی حفره رحم و رد پولیپ‌های اندومتر یا سایر توده‌ها درخواست می‌شود.
• پاپ‌اسمیر و آزمایش HPV: اگرچه پولیپ خود می‌تواند باعث نتایج غیرطبیعی پاپ‌اسمیر شود، اما این آزمایش‌ها برای غربالگری هم‌زمان دهانه رحم انجام می‌شوند.

اغلب پولیپ‌های دهانه رحم را می‌توان در همان ویزیت مطب و به‌صورت سرپایی برداشت. این پروسه پولیپکتومی (Polypectomy) نام دارد و بسیار شبیه به یک معاینه ساده است.

بیمار بلافاصله پس از عمل می‌تواند به فعالیت‌های روزمره بازگردد. تنها توصیه معمول آن است که تا چند روز از رابطه جنسی، استفاده از تامپون و دوش واژینال خودداری شود تا محل برداشت ترمیم یابد.

• آمادگی قبل از عمل: معمولاً نیاز به ناشتایی یا آمادگی خاصی نیست. پزشک ممکن است زمان‌بندی را در نیمه اول سیکل قاعدگی تنظیم کند.
• مراحل برداشتن: پزشک اسپکولوم را وارد می‌کند، پولیپ را مشاهده کرده و با ابزاری ظریف (فورسپس یا پنس حلقه‌ای) قاعده آن را گرفته و با چرخشی آرام جدا می‌کند. این کار معمولاً چند ثانیه طول می‌کشد و تنها یک گرفتگی خفیف شبیه درد پریود احساس می‌شود. در مواردی که پولیپ بزرگ یا قاعده پهن داشته باشد، ممکن است از بی‌حسی موضعی یا کوتر (سوزاندن) برای توقف خونریزی استفاده شود.
• نمونه‌برداری (پاتولوژی): پولیپ برداشته‌شده حتماً به آزمایشگاه پاتولوژی فرستاده می‌شود تا خوش‌خیم بودن آن تأیید شود. جواب قطعی معمولاً طی یک هفته آماده می‌شود.

در ادامه با استفاده از همان ساختار بصری ساده، مهم‌ترین نکات مربوط به پولیپ دهانه رحم و مدیریت آن را یک‌جا مرور می‌کنیم:

ماهیت پولیپ خوش‌خیم در بیش از ۹۹٪ موارد

پولیپ‌های سرویکس تقریباً همیشه غیرسرطانی هستند، اما بررسی بافت‌شناسی برای رد تغییرات بدخیم الزامی است.

شایع‌ترین علامت لکه‌بینی و خونریزی پس از نزدیکی

حتی خونریزی خفیف نیز باید جدی گرفته شود و معاینه زنان درخواست گردد.

تشخیص معاینه ساده با اسپکولوم

در اغلب موارد پزشک در همان نگاه اول پولیپ را می‌بیند؛ کولپوسکوپی یا سونوگرافی کمک‌های تکمیلی هستند.

روش برداشتن پولیپکتومی سرپایی در مطب

بدون بیهوشی، با یک گرفتگی خفیف، برداشتن در چند ثانیه انجام و نمونه به پاتولوژی ارسال می‌شود.

پس از برداشتن استراحت نسبی و پیگیری جواب پاتولوژی

تا ۳-۵ روز پرهیز از نزدیکی، تامپون و دوش؛ جواب پاتولوژی مسیر آینده را مشخص می‌کند.

آیا ممکن است عود کند؟ احتمال کم، اما وجود دارد

اگرچه پولیپ مجدد می‌تواند رشد کند، پیگیری منظم زنان برای تشخیص زودهنگام کافی است.

سلب مسئولیت: مطالب این مقاله صرفاً جهت آگاهی‌بخشی عمومی است و نباید جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان توسط پزشک متخصص زنان شود. هرگونه علامت یا نگرانی را با پزشک معالج خود در میان بگذارید.

• ماهیت پولیپ خوش‌خیم در بیش از ۹۹٪ مواردپولیپ‌های سرویکس تقریباً همیشه غیرسرطانی هستند، اما بررسی بافت‌شناسی برای رد تغییرات بدخیم الزامی است.
• شایع‌ترین علامت لکه‌بینی و خونریزی پس از نزدیکیحتی خونریزی خفیف نیز باید جدی گرفته شود و معاینه زنان درخواست گردد.
• تشخیص معاینه ساده با اسپکولومدر اغلب موارد پزشک در همان نگاه اول پولیپ را می‌بیند؛ کولپوسکوپی یا سونوگرافی کمک‌های تکمیلی هستند.
• روش برداشتن پولیپکتومی سرپایی در مطببدون بیهوشی، با یک گرفتگی خفیف، برداشتن در چند ثانیه انجام و نمونه به پاتولوژی ارسال می‌شود.
• پس از برداشتن استراحت نسبی و پیگیری جواب پاتولوژیتا ۳-۵ روز پرهیز از نزدیکی، تامپون و دوش؛ جواب پاتولوژی مسیر آینده را مشخص می‌کند.
• آیا ممکن است عود کند؟ احتمال کم، اما وجود دارداگرچه پولیپ مجدد می‌تواند رشد کند، پیگیری منظم زنان برای تشخیص زودهنگام کافی است.